Over TILT, terugval en een lichaam dat zich niet laat reduceren

Soms lijkt alles vanzelf over te gaan; tot tot je toe moet geven dat dat het niet doet. Twee weken geleden begon het bij mij met een knie die protesteerde, en eindigde het in een les over TILT, biologie, trauma en de grenzen van mijn eigen systeem. Wat er gebeurde, leerde me opnieuw wat herstel werkelijk vraagt: stil staan en luisteren in plaats van reduceren.

Het begon een week of twee geleden met pijn in mijn knie; een oude bekende van twintig, misschien wel dertig jaar terug. In eerste instantie dacht ik dat het verbeelding was. Mijn dochter heeft twee knieblessures en moeders resoneren makkelijk met de pijn van hun kinderen; dat ken ik van mezelf. Maar resonantie met een ander wordt niet iedere dag een beetje erger.
Mijn onderzoekende deel zocht verklaringen buiten mezelf. Misschien lag het aan dat nieuwe boodschappenkarretje dat ik achter me aan zeul, omdat mijn rug geen zware tas meer verdraagt. Loop ik er scheef door? Ik moet voorzichtig zijn met mijn gewrichten en rug; door een erfelijke bindweefselstoornis heb ik wat zwakke plekken.

Zwemincident

Kort daarop kreeg ik een forse blaasontsteking. Dat is een oude bekende die terugkeert wanneer mijn weerstand vermindert. Daarna begonnen meer plekken te protesteren: mijn heup en kaakpijn, waar ooit Lyme begon, pijn tussen mijn schouderbladen. “Het zal wel weer overgaan,” hield ik mezelf voor. Zelfs toen de brain fog toenam en ik voelde hoe een minder vrolijk deel langzaam naar voren schoof, bleef ik dat denken. Iedereen heeft wel eens een dipje. Niet op reageren, gewoon doorgaan.
Tot de dag van het zwemincident. Sinds een jaar zwem ik wekelijks met mijn driejarige kleindochter. Vroeger reageerde ik op chloor met extreme vermoeidheid, maar dat was al lang voorbij. Tot die dag: na het zwemmen stortte ik energetisch in. Alsof ik teruggeworpen werd naar een tijd waarvan ik hoopte dat ik die achter me had gelaten, chronische vermoeidheid vermengd met chemicaliënovergevoeligheid. Dat zware, doffe gevoel van niets meer kunnen. Ik had vooalsnog geen verklaring.

Depressie

Een paar dagen later zat ik bijeen met collega‑traumatherapeuten. Het gesprek ging over burn‑out, depressie en, zoals vaak, over trauma en delen. Een depressiedeel komt uit de jeugd beweerde een collega’s, er klonk overtuiging in door. Ik ben niet alleen traumatherapeut, ik ben ook metabool therapeut en ademhaling specialist. Vanuit die hoeken weet ik hoe laaggradige ontsteking, metabole ontregeling en verstoorde ademhaling kunnen bijdragen aan depressie en PTSS. Sommige mensen knappen op van ketose zonder ooit één jeugdherinnering aan te raken. Anderen, zoals ik, moeten daarnaast ook voedingstoxinen uit het dieet halen. Ik heb al diverse mensen met burn-out spectaculair zien opknappen met Buteyko ademhaling-therapie.
Ik zei er op dat moment niets over; mijn denken en reactie waren al te traag geworden, stroperiger. Alsof mijn weten niet verdwenen was, maar onbereikbaarder. Kennis is niet alleen iets wat je hebt, maar ook iets wat je moet kunnen activeren. En als het systeem onder druk staat, raakt niet alleen het lichaam ontregeld, maar ook het denken dat dat lichaam probeert te begrijpen.

Zwemincident

Na ruim twee weken lethargie kwam eindelijk iets in beweging. Het deel in mij dat zich niet langer liet sussen met “het gaat wel over” vroeg: wat gebeurd hier nu echt? Zou ik iets tekortkomen na bijna elf jaar carnivoor eten? Tegen beter weten in besloot ik wat veldsla toe te voegen, voor het foliumzuur, hield ik mezelf voor. De smaak was heerlijk; mijn smaakpapillen jubelden. Maar mijn energie zonk steeds verder weg.
Maar er gebeurde meer onverwachts: mijn eetverslaving ontwaakte. Voeding gaf niet langer verzadiging. Dat holle gevoel terwijl je lichaam vol zit kennen de meeste eetverslaafden wel. Ik at gedachteloos een paar lepels crème fraîche van mijn man. Nog een. Nog een. Als ik hier blijf staan, eet ik deze hele bak leeg. En daarna de noten. Walnoten, cashews. Twee handen, misschien meer. Dit kan uitlopen in een binge, besefte ik. Noten en melkproducten zijn mijn valkuilen, en nu veldsla blijkbaar ook. Dat Kelly Hogan een carnivoor van het eerste uur beweerde op een slablaadje al cravings te krijgen, vond een deel van mij overdreven. Maar nu bleek ik waarschijnlijk tot diezelfde categorie mensen te horen.
Mijn lichaam reageerde bijna onmiddellijk op deze overdaad: tintelende, slappe benen, een hart dat struikelde, een systeem dat tegelijk uitgeput en overprikkeld was. En een brein dat zich terugtrok uit de logica. Maar in toeval of “een dipje” geloofde ik niet meer.

Eureka

De volgende ochtend beoefende ik mijn TM meditatie. Wat daarbij gebeurde ken ik; het denken viel stil, en een dieper weten borrelde op. Dit keer in de woorden ‘inflammatie’ en ’thee’, gevolgd door een eureka‑gevoel. Enkele weken eerder was ik na jaren weer begonnen met kruidenthee; aanvankelijk licht getrokken, voorzichtig. Er kwam geen directe reactie, dus ik dacht: zie je wel, het kan weer. Het deel in mij dat graag “normaal” wil zijn, vond dat het nu wel genoeg was met al die beperkingen. Na een paar dagen zonder klachten werd dat deel overmoedig en werd de thee sterker en vaker per dag. Kruidenthee klinkt voor de meeste mensen gezond en onschuldig, maar wat als het probleem niet ligt in wat “gezond” hoort te zijn, maar in wat een specifiek systeem kan verdragen en hoeveel? Sommige reacties zijn allergisch en direct; andere zijn toxicologisch en cumulatief. Dan wordt de reactie pas zichtbaar wanneer de emmer overloopt en dat kan even duren.

Georges Canguilhem

Wat me hierin raakt, is dat de vraag verschuift van wat is de oorzaak? naar wat is de draagkracht van het systeem, op dit moment en in deze context? Het nodigt uit tot een andere manier van denken: minder lineair, minder zeker maar wel eerlijker.
Wat me als zorgverlener vaak frustreert, is de neiging om complexiteit te reduceren tot één verklaring. De filosoof Paul Feyerabend stelde al dat waarheid zelden binnen één discipline te vinden is. Iedere “waarheid” heeft zoveel facetten dat het geheel per definitie buiten ons blikveld valt. Met rigide stellingen als het is trauma of ademhaling of het is voeding doen we cliënten tekort. Alsof het lichaam zich laat vangen in één verhaal.
De medisch filosoof Georges Canguilhem beschreef gezondheid als het vermogen om nieuwe normen te creëren, niet als de afwezigheid van ziekte. Wat als sommige systemen dat vermogen deels kwijt zijn, door belasting, biologie, of geschiedenis? Dan verschuift de vraag van hoe word ik normaal? naar welke norm is voor mij nog haalbaar?
De norm van een alleseter past mijn systeem niet. Maar ook als therapeut kan ik niet alleen naar voeding of alleen naar trauma kijken. Ziekte is vrijwel altijd multicausaal, multifactorieel, en dus méérstemmig.

Kantelpunt

Via mijn werk als metabool therapeut en carnivoor eliminatie therapeut wist ik dat ik niet de enige ben die moeite heeft met natuurlijke planttoxinen zoals oxalaten. Jaren geleden leerde ik via onderzoek van Susan Owens, een medisch onderzoeker met oxalaten kennis, dat mijn lichaam zelfs zelf oxalaten aanmaakt; onder meer uit vitamine C. Toen was het nuttige kennis waar ik naar ging leven. Maar als de klachten afnemen, verwatert de discipline. De behoefte aan “gewoon” zorgt ervoor dat kennis verdrongen raakt. Totdat een incident zoals teveel thee het weer tot leven wekt. Je lichaam stelt de grens en de definitie van gezond verschuift van universeel naar persoonlijk. Dat brengt me bij het begrip TILT: Toxicant‑Induced Loss of Tolerance, een concept van milieugeneeskundige Claudia Miller. Zij beschrijft hoe een systeem na overbelasting zijn tolerantie verliest, het kantelpunt waarop iets dat vroeger geen probleem was ineens een cascade aan klachten geeft. Meestal niet voor één stof maar voor meerdere stoffen waaronder chemicaliën, voeding, zware metalen en andere prikkels waaronder ook toxische stress.

Interne familie

Voor complexe systeem combineer ik traumatherapie met leefstijlinterventies rond voeding, ademhaling, meditatie en beweging. Alles draagt bij aan een stabieler systeem. Het besef dat ik mijn voeding niet kan versoepelen blijft pijnlijk en vraagt regelmatig om herdefiniëring van mezelf. Delenwerk helpt daarbij zeker; niet als wondermiddel, maar als wegwijzer. Het brengt rust in chaos. Je geneest geen metabool syndroom of TILT terwijl je leeft op gummieberen en M&M’s, maar je kunt wel onderzoeken hoe het thee‑incident en het verdringen van kennis samengaan met innerlijke delen die ergens bescherming proberen te geven.
Wanneer het leven zich in al zijn complexiteit aandient en me emotioneel wankel maakt, geeft delenwerk richting. De therapeut Dick Schwars spreekt over een interne familie als hij het over delen heeft. Al die kleine en grotere ikjes die in je leven en allemaal iets voor je willen wat vaak ook tegenstrijdigheden kan geven. Ze willen allemaal iets goeds maar soms op een achterhaalde manier omdat ze in een andere tijd zijn blijven steken.

Toxinen

Ik kijk naar binnen naar mijn innerlijke systeem van grote en kleine ikjes. Mijn gezonde authentieke happy‑me, helder, creatief en verbonden, heeft momenteel weinig energie. Een traumadeel, dat ik ‘sad‑me’ noem, trek die energie naar zich toe. Verder strijden er binnenin delen met tegengestelde verlangens: het deel dat “normaal” wil zijn tegen het deel dat weet dat mijn systeem dat niet toelaat; het deel dat slank wil zijn tegenover het deel dat vet vasthoudt; omdat vet ook bescherming biedt als opslagplaats voor toxinen in een kwetsbaar lichaam. Iets wat in de race naar slanke lichamen helaas nooit genoemd wordt.
Wat me dit keer opviel, was dat mijn acceptance and commitment “managers” — de handige delen die me helpen functioneren in moeilijkere tijden — verdoofd leken. Alsof ze tijdelijk buiten werking waren gesteld, omdat er simpelweg te weinig energie voor ze was. Misschien is dat wel het meest ontregelende inzicht: dat ons vermogen tot zelfregulatie afhankelijk is van de toestand van het lichaam dat we bewonen. Het maakte me verdrietig, maar dat inzicht kon ik inmiddels dragen. Soms is het genoeg om delen te zien en te erkennen hoe het op een specifiek moment met ze gaat en toxinen zijn voor geen enkel deel goed.

Nooit “normaal”

Deze interne toestand liet me beseffen dat Ik had nog zeker een week nodig had om mijn systeem zover te laten detoxen dat ik weer kon functioneren. Ik begon te voelen wat mijn lichaam nodig had; of beter wat het juist niet nodig had: geen thee, sla, noten of melkproducten maar eenvoud, rust, aandacht en acceptatie. Accepteren is geen opgeven, maar erkennen dat mijn lichaam zijn eigen grenzen trekt. Dat vraagt om het verdragen van complexiteit, zonder die te willen reduceren tot een geaccepteerde generalisatie.
Na een week kwam mijn happy‑me terug, voorzichtig en nog wat wankel, maar herkenbaar. Ik wist het eigenlijk al, maar weer scherper nu: ik word nooit “normaal” in de zin van moeiteloos meedoen met de meerderheid. Mijn systeem is gevoeliger, complexer, minder robuust op sommige vlakken en misschien juist verfijnder op andere. Het heeft zijn eigen norm.
De neiging om dat te ontkennen en me te voegen naar algemene adviezen, diëten, verklaringen, brengt me telkens in de problemen. Wat ik leerde: niet alles gaat vanzelf over. Soms moet je stilstaan, mediteren, voelen, oude kennis opnieuw activeren.
Als het niet of ‘nog’ niet kan overgaan betekend dit niet dat je niets kan doen. Het kan wel minder worden of beter hanteerbaar, maar alleen als ik blijf luisteren naar wat er werkelijk gebeurt, in plaats van te geloven in hoe het zou moeten zijn.

“Nu niet meer vergeten,” zegt een streng innerlijk deel. Maar de geschiedenis heeft me geleerd dat die garantie niet te geven is. Wat dat betreft ben ik de ezel die zich nog weleens aan dezelfde steen stoot, maar wel steeds minder hard, en een die steeds sneller terugkeert naar de norm die mijn lichaam nodig heeft. Acceptatie is niet opgeven maar aanpassen en echt dat werkt goed na de nodige oefening.